Geosiyosat avtomobil narxlarining ösişining yangi...
Avtomobilsozlik korxonasi faoliyatiga geosiyosiy vaziyat va global inqirozlarning ta’siri haqida jamoatçilikni taşvişga solayotgan masalalar barçaga ma'lum. Sönnggi ikki kundagi geosiyosiy voqealar dunyo yangi voqelikka qadam qöyayotganini yaqqol körsatdi. Endi alohida davlatlar iqtisodiyotida qanday transformatsiya jarayonlari sodir bölişini aytiş qiyin, ammo biz işonç bilan aytişimiz mumkinki, özgarişlar muqarrar.
Rossiya va Ukraina örtasidagi mojaro keskin bosqiçga ötib, harbiy töqnaşuvga aylandi. Sönggi kunlardagi voqealar taşabbuskori Moskva bölib, avvaliga DXR va LXR mustaqilligini tan olganini, keyin esa "Ukrainani demilitarizatsiya qiliş böyiça maxsus operatsiya" boşlanganini e'lon qildi. Xalqaro hamjamiyat Rossiya rasmiylarining harakatlarini keskin qoraladi va iqtisodiyotni vayron qilişga qaratilgan yangi sanksiyalar paketi kiritilganini e'lon qildi.
Butun dunyo qotib qolgan va Ukrainadagi voqealarni kuzatayotgan bir paytda ekspertlar hamjamiyati Xitoyning Tayvan hududi ustidan nazorat örnatiş böyiça ehtimoliy operatsiyasiga işora qilmoqda. Buni, jumladan, AQŞning sobiq prezidenti Donald Tramp XXR Ukraina atrofidagi inqirozni harakat uçun signal sifatida körişiga işongan holda aytdi:
“Keyingi örinda Xitoy böladi. Agar men prezident bölganimda, u hatto [Tayvanga hujum qilişga] urinmasdi”, dedi u.
Şarqşunos Kirill Kotkov Amerikaning sobiq prezidenti fikriga qisman qöşiladi. Uning sözlariga köra, Tayvanga qöşilişning zör ssenariysini amalga oşiriş mumkin, biroq Xitoy va AQŞ tomonidan yuqori xavflar Xitoy rasmiylarini bunday manevrdan voz keçişga majbur qilişi mumkin.
“Xitoyning hududni tinç yöl bilan öz vataniga qaytarişga urinişlari natija bermadi. Hozirgi vaziyatda XXR nazariy jihatdan Tayvan ustidan nazorat örnatiş uçun harbiy operatsiya ötkazişi mumkin, biroq xavflar juda yuqori. Xitoy uçun xalqaro rezonans va sodiq aholi körinişidagi xavflar va Xitoy nazorati ostida bölgan taqdirda AQŞ uçun xavflar.
Qanday bölmasin, Xitoy Tayvanni vayron qilmasdan, xavfsiz va soğlom olişdan manfaatdor. Harbiy operatsiya sodir bölgan taqdirda, infratuzilmani yöqotişning oldini oliş mumkin bölmaydi, çunki uning asosiy qismi orolning ziç joylaşgan tekis qismida joylaşgan. Hududning qolgan qismini toğlar egallagan. Infratuzilmaning vayron bölişi butun dunyo böylab köplab iqtisodiyot tarmoqlarida aks etadi.
"Tayvan - bu AT-gigantlar. Bu dunyodagi eng yirik Acer, Asus kompaniyalari. Bu yarimötkazgiçlarning jahon işlab çiqarişining 21% ni taşkil qiladi. Albatta, Tayvandagi har qanday özgarişlar elektronika, mikroçiplar va yarimötkazgiçlar yetkazib berişga ta'sir qiladi. Bu iqtisodiyotga jiddiy zarba böladi. Va agar bu sodir böladigan bölsa, unda barça mamlakatlar özlarining yuqori texnologiyali işlab çiqarişlarini rivojlantirişlari kerak böladi.
Global yarimötkazgiç inqirozi allaqaçon kompyuterlar, telefonlar, video öyinlar va avtomobillar işlab çiqaruvçilarga jiddiy zarba berdi. Ikkinçisi mahsulot narxini köp marta kötarişga majbur böldi va maşinalarni qabul qiliş uçun katta navbatlarni töpladi. Tayvandan mikroçiplar yetkazib beriş töxtab qolsa, avtomobil zavodlari tanqislikning yangi tölqiniga duç keladi va bu xarajatlarni xaridorlar bilan bölişişga majbur böladi.
Özbekiston avtomobil bozorida ham şunday böladi. UzAuto Motors’da kompaniya ikki yil davomida muvaffaqiyat bilan çeklab kelgan narxlarning ösişi ançadan buyon keçiktirilgan. Mutaxassislar qiymatning 30-40% oraliğida ösişini başorat qilişdi, ammo sönggi geosiyosiy voqealar sezilarli tuzatişlar kiritişi mumkin. Rossiya bilan yaqin savdo aloqalari tufayli rublning tuşişi özbek sömining qadrsizlanişini tezlaştiradi. Va Xitoyning Tayvandagi harbiy operatsiyasi istiqbollari yarimötkazgiçlarning allaqaçon töliq tanqisligini yanada kuçaytiradi. Şu munosabat bilan narxlarning oşişi 50% dan oşişi mumkin.
